expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>

poniedziałek, 14 sierpnia 2017

Szkoła szewska w Dobczycach

W XIX wieku jednym z najważniejszych rzemiosł uprawianych w Dobczycach było szewstwo. Robiono zazwyczaj buty z cholewkami, trzewiki lub tzw. półbuty, szyte ze skóry juchtowej, polskiej, węgierskiej, rynboku lub z boksu. Produkty dobczyckich szewców można było nabyć albo bezpośrednio u mistrza, albo na okolicznych jarmarkach organizowanych w Wieliczce, Bochni i Myślenicach, rzadziej w Niepołomicach lub Limanowej. W związku z tym pojawiła się potrzeba kształcenia w tym kierunku. 
19 stycznia 1897 roku z inicjatywy Komisji Krajowej ds. Przemysłowych otworzono czteroklasową (w niektórych źródłach pojawia się też informacja, że trzyletnią) szkołę szewską w Dobczycach, finansowaną z budżetu Wydziału Krajowego, skarbu państwa, rady powiatowej w Wieliczce i gminy. Równolegle powstała także Szkoła Przemysłowa w Myślenicach, w której przeważała branża przyodziewcza (tkacze, szewcy, krawcy, kuśnierze i kapelusznicy). Do powstania szkoły szewskiej przyczynił się m.in. ówczesny poseł, Andrzej Średniawski. 
Zdjęcie uczniów Krajowej Szkoły Szewskiej funkcjonującej w Dobczycach na przełomie XIX i XX wieku. Fotografia pochodzi z książki P. Figlewicza Królewskie miasto Dobczyce

Pierwszym kierownikiem dobczyckiej placówki był ks. Teofil Papesch, kuratorem szkoły właściciel dóbr w Dobczycach Henryk Turnau, a instruktorem zawodu Stanisław Klimczyk, który ukończył majsterski kurs szewski w Wiedniu. W 1901 roku kuratorem był nadal Henryk Turnau, jego zastępcą dr Henryk Dymidowicz, a kierownikiem ks. Jan Smółka; w szkole zatrudniony był instruktor Józef Lisicki i pomocnik Ignacy Waśkowski. W roku szkolnym 1905/1906 kierownictwo pełnił Józef Dworzak. 
http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/skany/schematyzmy/szematyzm1901djvu/szematyzm_1901_449_959/szematyzm_1901_449_959.pdf

Surowiec szkoła nabywała za dochody własne. W 1906 roku zakupiono pierwsze maszyny do dziurkowania i obrębiania skór. Problemem były rosnące koszty utrzymania szkoły i malejąca liczba uczniów, do czego przyczyniła się prawdopodobnie niechęć mieszczaństwa do szkoły szewskiej, a zwłaszcza obawy rzemieślników tej branży o utratę taniej siły roboczej. Było to spowodowane zapisami ustawy z roku 1883, która przyznawała absolwentom niektórych szkół uprawnienia do rozpoczęcia działalności przemysłowej. Sprzyjało to zwiększeniu liczby warsztatów szewskich w Dobczycach, co w konsekwencji mogło doprowadzić do obniżenia cen butów. Narodziła się konkurencja, ponieważ uczniowie w ramach nauki zawodu wykonywali buty, czasem nawet na zlecenie szewców, którzy je potem sprzedawali. Ci z kolei byli wrogo ustosunkowani wobec placówki, ponieważ do tej pory naukę zawodu pobierano w cechach, a w jej trakcie majstrowie korzystali z pracy swoich uczniów. Zależało im na utrzymaniu tego stanu, bo uczniowie pracowali w warsztatach 13, a nawet 16 godzin na dobę; praca taka była bardzo ciężka, a dotyczyła nawet dzieci poniżej 14 roku życia.

Jak czytamy w "Sprawozdaniu Komisyi przemysłowej o sprawozdaniu Wydziału krajowego z czynności w zakresie przemysłu krajowego" z 18 kwietnia 1900 roku, w preliminarzu na rok 1900 nie przyznano żadnej subwencji m.in. na szkołę szewską w Dobczycach, przy czym zauważono, że szkoła doskonale prosperuje. W poprzednim roku do szkoły uczęszczało 19 uczniów, przyznano 400 zł subwencji rządowej i 1420 zł zwyczajnej dotacji z funduszu krajowego; dochód od gmin, powiatów i osób miał wynosić 100 zł, a ze sprzedaży wyrobów 800 zł; razem budżet wyniósł 2720 zł. Dostępne w Internecie: http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/plain-content?id=61316

W 1908 roku starania o przeniesienie z Dobczyc szkoły szewskiej podjęła Wieliczka, a chciał ją pozyskać również Kraków. Z bliżej nieznanych przyczyn szkołę zlikwidowano przed rokiem 1910. Nie wiadomo dokładnie, kiedy zamknięto placówkę, ale wiązało się to prawdopodobnie ze zmianą na stanowisku dyrektora oraz z opuszczeniem Dobczyc przez dotychczasowego kuratora szkoły Henryka Turnaua. Według dokumentów ostatnim rokiem funkcjonowania szkoły był rok szkolny 1907/1908. W opinii Pawła Figlewicza upadek szkoły był klęską dla ruchu ludowego w I dekadzie XX wieku: Działacze ludowi, w tym Andrzej Średniawski, byli bowiem gorącymi zwolennikami funkcjonowania tego typu szkół. Inaczej sytuacja przedstawiała się w sąsiednich Myślenicach, gdzie założono szkołę kapeluszniczą, która nie podzieliła losów placówki dobczyckiej. Aleksander Mysiński jako przyczyny zamknięcia szkoły podaje słabą frekwencję i wyniki nauki oraz niechęć majstrów do zatrudniania wychowanków placówek.
AG

Bibliografia:
1. P. Figlewicz, Królewskie miasto Dobczyce. Od czasów najdawniejszych do współczesności, Kraków-Dobczyce 2015.
2. A. Mysiński, Ziemia myślenicka w dwudziestoleciu międzywojennym, Kraków 2003.
3. K. Dominik, Historia rzemiosła dobczyckiego od XV do XX wieku, dostępne w Internecie: https://histmag.org/Historia-rzemiosla-dobczyckiego-od-XV-do-XX-wieku-2474, dostęp dnia 14.08.2017. 









Brak komentarzy:

Prześlij komentarz