expr:class='"loading" + data:blog.mobileClass'>

środa, 26 lipca 2017

Dr Antoni Karol Walaszek - adwokat, biograf Andrzeja Średniawskiego

Antoni Karol Walaszek urodził się 12 maja 1892 roku w Gogolowie w powiecie krośnieńskim pod zaborem austriackim. Matka miała na imię Helena. Nie posiadamy informacji na jej temat. Ojcem bądź opiekunem Antoniego był Mikołaj Walaszek, zamieszkały w Skołyszynie (błędnie czasem podawanym jako Skołyszew). Wychowano go w wierze rzymskokatolickiej.

Przez jakiś czas Mikołaj Walaszek kierował szkołą ludową. W 1901 roku zapisany jest jako kierownik prywatnej szkoły dwuklasowej w miejscowości Ołpiny. Czy był kierownikiem w Skołyszynie, nie udało nam się ustalić. Ta szkoła, powstała w 1878 roku, mieściła się w małym drewnianym budynku i nosiła imię Jana Kantego.
 
Szkoła Ludowa Dwuklasowa. Skołyszyn. Zdjęcie z Internetu: http://zbiory.mhf.krakow.pl/node/60251?select[q]=navigart%2Fselect%2Ftaxonomy&select[tid]=1807&select[vt]=grid&select[id]=taxonomy&select[limit]=20
Dotarłyśmy również do informacji, że Mikołaj Walaszek działał na rzecz oświaty ludowej, bowiem w 1907 roku w Skołyszynie została założona czytelnia, którą kierował. Posiadała ona 139 pozycji książkowych i 88 stałych czytelników. Czytelnictwo było tam popularne, gdyż odnotowano 996 wypożyczeń w ciągu roku. W 1910 roku działał aktywnie na rzecz powołania kolejnej czytelni i powstała ona przy wsparciu Zarządu Głównego T.O.L., księdza, ludzi życzliwych i właścicielki dóbr Julii Czyszczanowej. W budynku jej dworu, gdzie kiedyś mieściła się Krajowa Szkoła Koszykarska, czytelnię otwarto 27 lutego 1910 roku. 

Budynek, w którym mieściła się Krajowa Szkoła Koszykarska. Skołyszyn. Zdjęcie z Internetu: http://zbiory.mhf.krakow.pl/node/60548?select=
Zarząd Główny nadesłał 102 książki, zapisało się 57 czytelników. Oprócz książek można było tam zapoznać się z czasopismami takimi jak "Goniec", Głos Narodu", "Przewodnik Kółek Rolniczych". 17 kwietnia 1910 roku wybrano na Walnym Zgromadzeniu, Wyboru Wykonawczego, w skład którego jako prezesa powołano Mikołaja Walaszka. W czytelni odbywały się różnego rodzaju odczyty. Między innymi prelegentem był Mikołaj Walaszek, który wygłosił referat pt. O zdrowiu i pielęgnowaniu go, o chorobach i środkach zaradczych. Organizowano także uroczyste akademie, m.in z okazji uczczenia Konstytucji 3 Maja czy bitwy pod Grunwaldem, amatorsko odgrywano sztuki, a pieniądze zebrane podczas ich trwania przekazywano na biednych. Podczas uroczystości słowo wstępne wygłaszał prezes Walaszek. On również podpisywał sprawozdania sporządzone do "Oświaty Ludowej".
Mając takiego opiekuna, Antoni Walaszek miał możliwość zdobycia dobrego wykształcenia. Naukę pobierał w Gimnazjum w Jaśle do roku 1909. Tam ukończył piątą klasę.

Strona ze Sprawozdania Dyrekcyi C.K. Gimnazjum w Jaśle za rok 1907/8
Dostępne: http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/publication?id=746
Potem odnajdziemy jego nazwisko w krakowskim Gimnazjum im. Jana III Sobieskiego, gdzie jest odnotowany jako absolwent z 1912 roku - maturę zdał 22 czerwca. Od 1912 roku został studentem zwyczajnym Wydziału Prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. 7 maja 1914 roku chciał zdać egzamin historyczno-prawny, ale nie udało mu się to. Ponowne, zakończone sukcesem podejście do egzaminu miało miejsce 12 października 1915 roku. Absolutorium uzyskał 4 października 1917 roku, a już dzień później zdał egzamin sądowy. 24 stycznia 1918 roku zdał egzamin z nauk politycznych, natomiast 31 maja 1919 roku pozyskał tytuł doktora praw.
Przez jakiś czas Antoni Walaszek musiał pracować jako prawnik w Jaśle. Mieszkał przy ulicy Staszica, po prawej stronie, zaś po lewej stronie ulicy znajdował się sąd.

Sąd obwodowy w Jaśle. Zdjęcie z Internetu: http://zbiory.mhf.krakow.pl/node/75844?select=
Jego nazwisko pojawia się wśród adwokatów pracujących w Jaśle w Księdze adresowej miasta Krakowa i województwa krakowskiego z 1932 roku.

Dostępne w Internecie: http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/skany/ksiegaadresowa1932djvu/ksiegaadresowa1932.pdf

Dotarłyśmy również do informacji, że w 1926 roku Walaszek był prezesem Zarządu OTR w Jaśle. Dowodem na to jest umowa (w zbiorach ZHRL-u) zawarta między nim jako prezesem a Stanisławem Wójcikiem, który miał podjąć posadę instruktora powiatowego i kierownika szkółki drzewek z dniem 1 maja 1926 roku.

W Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości z 20 stycznia 1937 roku odnotowano, że Walaszek przeniósł swoją siedzibę 6 grudnia 1936 roku z Jasła do Myślenic. Musiało się to stać jednak wcześniej, gdyż 8 grudnia 1936 roku Walaszek napisał list do syna Zofii Średniawskiej - Józefa Rogozińskiego z prośbą o podzielenie się wspomnieniami na temat Andrzeja Średniawskiego i Zofii. Powody zainteresowania tymi postaciami wyjaśniał w liście. Sekcja prawnicza przy Zarządzie OKR w Krakowie poprosiła go o opracowanie monografii o Andrzeju Średniawskim.

Odpowiedź Józefa Rogozińskiego na list Antoniego Walaszka. W zbiorach AZHRL-u.

Trzeba przyznać, że Walaszek dał się poznać jako skrupulatna i skuteczna osoba w poszukiwaniu i gromadzeniu wszelkich informacji na temat Andrzeja Średniawskiego. Przeprowadzał liczne rozmowy z krewnymi Andrzeja Średniawskiego (Teofilą Średniawską, Józefą Bulandową, Matkowskimi), bliższymi i dalszymi sąsiadami i mieszkańcami Górnej Wsi, którzy znali Średniawskiego (Aleksandrem Klępem, Zającem, Góralikami). Z rozmów sporządzał notatki. Przeanalizował dostępne dokumenty, informujące o działalności Średniawskiego, m.in. dokumenty sądowe i te, które pozostawił sam zmarły, artykuły w czasopismach.

Zapiski Antoniego Walaszka. W zbiorach AZHRL-u.
Współpracował też z Czesławem Kurkiem, który zaraz po śmierci Średniawskiego zaczął gromadzić dokumenty po nim pozostałe. Z czasem przekazał je Walaszkowi, gdyż sam z powodu przeciwności natury osobistej nie mógł spożytkować ich tak jak zamierzał.

Walaszek przebywał w Myślenicach na pewno w 1938 roku, gdyż otrzymał zaproszenie na 4 września na dożynki powiatowe od prezesa Okręgowego Towarzystwa Rolniczego Wiktora Węglarskiego, a także zaproszenie na uroczystość poświęcenia budynku szkoły rolniczej w Myślenicach od Komitetu Budowy Szkoły reprezentowanego przez R. Woźniaka. Pracował w Myślenicach w swoim zawodzie. W zbiorach AZHRL-u jest informacja, że wiceburmistrz Franciszek Syrek przekazał wiadomości od niejakiego Pilcha, któremu Walaszek prowadził jakąś sprawę.

Nie mamy żadnej wiedzy, co działo się z Walaszkiem podczas wojny. Na pewno udało mu się ocalić od zniszczenia zebraną dokumentację o Średniawskim. Pierwsza informacja, jaką o nim posiadamy, pochodzi z 1946 roku. Przez jakiś czas mieszkał w Gdańsku-Wrzeszczu przy ulicy Jaśkowa Dolina 42/1. To tam końcem grudnia 1946 roku Spółka Wydawnicza Wieś z Krakowa (św. Jana 22) skierowała do niego pismo podpisane przez prof. dr. Stanisława Inglota odnośnie książki, którą zamierzał wydać. Jak z pisma wynika, Walaszek zwrócił się do spółki z prośbą o wydanie jego książki. Ta odpowiedziała przychylnie, godząc się na zaproponowaną liczbę egzemplarzy (10 tys.) i kwotę zaliczki (15 tys. zł). Książka miała zostać wydana pod tytułem Andrzej Tomasz Średniawski. Życie i działalność na tle dziejów Ruchu ludowego (1875-1931). Przedmowę do książki miał przygotować prof. dr Franciszek Bujak. Praca Walaszka miała się ukazać w cyklu Biblioteka Dziejów i Kultury Wsi w trzech tomach, które miały być wydane w pewnych odstępach czasowych. Wszelkie formalności miały zostać rozpoczęte, gdy Walaszek przyśle rękopis i zaakceptuje go cenzura.

W 1949 roku Walaszek pracował w Gminnej Szkole Rolniczej w Skołyszynie. Wygląda więc na to, że powrócił w rodzinne strony. Tam bowiem do niego skierowane zostało pismo z Jasła od Powszechnego Inspektora Oświaty Rolniczej Stanisława Ryndaka z poleceniem przygotowania do 16 września 30-minutowego referatu na temat "Ruch ludowy na tle przemian ustrojowych". Walaszek otrzymał wskazania, iż referat ma być napisany czytelnie lub na maszynie i będzie on przedłożony władzom wojewódzkim. Nie wiemy, jaką funkcję pełnił Walaszek w szkole. Istniała ona w latach 1945-1950, potem ją zlikwidowano, a wszelkie dokumenty przekazano do archiwum w Sanoku.

Nie są znane nam dalsze koleje losów Antoniego Walaszka. Maszynopis pierwszego tomu pracy o Średniawskim znajduje się wraz z zebraną przez niego dokumentacją w AZHRL-u, które nabyło go od Walaszka w 1964 roku. Pozostałe dwa tomy monografii nie powstały. Książka, którą planował wydać, nigdy wydana nie została. Powodu takiego stanu rzeczy nie znamy.

EG

Dziękujemy za informacje dotyczące Antoniego Walaszka, które przekazał nam pan dr Marcin Spórna.

Bibliografia:
1. XXIII Sprawozdanie Zarządu Głównego Krakowskiego Towarzystwa Oświaty Ludowej za rok 1910, "Oświata Ludowa" 1911, nr 1.
2. Corpus studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51-1917/18. T-Ż, pod red. K. Stopki, [aut.] M. Barcik, A. Cieślak, P. Gaszyński, D. Grodowska-Kulińska, U. Perkowska, P.M. Żukowski, Kraków 2015, s. 295.
3. Księga adresowa miasta Krakowa i województwa krakowskiego 1932. Dostępna w Internecie: http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/skany/ksiegaadresowa1932djvu/ksiegaadresowa1932.pdf .
4. Sprawozdanie Dyrekcyi C.K. Gimnazjum w Jaśle za rok 1907/8. Dostępne w Internecie: http://www.pbc.rzeszow.pl/dlibra/publication?id=746.
5. http://jasloiregion.pl/wp-content/uploads/2011/10/wspomnienia_o_jasle.pdf.
6. http://www.ko.rzeszow.pl/zlikwidowane/

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz